په‌پووله‌یه‌ك
عه‌شقی گه‌ڵا لاسارێكی به‌هار بوو
به‌ر له‌وه‌ی‌ خه‌زان بێت .. ره‌دوی‌ كه‌وت...

***
كۆرپه‌یه‌ك
لانكی له‌ دار قه‌زوانی هیوایه‌ و
هه‌ناسه‌كانی‌ دایكیشی
چاوه‌ڕوانی .. ته‌می سه‌ر نیگا...

***

ده‌ریا
باوه‌شی به‌ زه‌ویدا كردووه‌
چنگی له‌ كه‌نار گی ی‌ ی‌ ی‌ ی‌ یر
فرمێسكه‌كانیشی شه‌پۆل ئه‌ده‌ن...

***

كاتژمێرێك
تاك و ته‌نیا ... ته‌نیاتر له‌ هیچ
زه‌مان تۆمار ئه‌كات...
مێروویه‌ك ئه‌ینووسێته‌وه‌ به‌ دیوارێكه‌وه‌ و
جاڵجاڵووكه‌یه‌كیش  ته‌ونی ئه‌كات به‌ خاك و خۆڵ.

***
"با" به‌ گوژمێكه‌وه‌
ده‌رگای‌ باخی كرده‌وه‌
گوڵه‌كان هه‌موو
له‌چكیان فڕه‌ دا.
***
قه‌ڵه‌مێك سه‌ری شۆڕ كردۆته‌وه‌
ناو "حه‌یران"
كالیسكه‌یه‌ك "زین"ی‌ تیایه‌‌و
"مه‌م"یش لێی‌ ئه‌خوڕێ‌ ..
***
گه‌ڵایه‌ك ده‌ستی زریانی گرت و
شه‌یدای‌ رووبار بوو..
***
"با" منم و
"باران"یش تۆ
وه‌ره‌ هه‌تا شه‌و ماوه‌ و
مانگه‌شه‌و میوان
ببین به‌ شه‌ونم‌و بچینه‌ گیانی‌ گوڵێكه‌وه‌...!!!
***
كه‌روێشكه‌ی‌ گه‌ڵایه‌
له‌ كۆڵانی پاییزدا
كاتێ‌ "با" به‌ كۆڵاندا ره‌ت ئه‌بێ‌ ...
***
له‌ رۆژێكی‌ پاییزیی ..
"زریان" رێی كه‌وته‌ سه‌نگه‌ری‌ پێشمه‌رگه‌یه‌ك
گوڵێك و په‌پووله‌یه‌ك پێكه‌وه‌ سه‌مایان ئه‌كرد ...

ئێواره‌یه‌ گۆمڵاته‌ی‌ خوێن به‌رچاوی‌ خۆری گرتووه‌، هێدی هێدی له‌و دیوی كه‌له‌وه‌ خۆی ده‌خزێنێته‌ خوارێ‌. یه‌ك دوو چركه‌ی‌تر تاریكی په‌رده‌ ده‌داته‌ سه‌ر شار و شاخ و ده‌شتدا. پێده‌شته‌كان یه‌ك له‌ دوای‌ یه‌ك، مووچه‌و مه‌زرا تێَ ده‌په‌ڕن و له‌ به‌رچاومان ون ده‌بن، جاده‌یه‌كی‌ قیر. ره‌ش ئه‌ڵێی‌ ره‌شماره‌ و خۆی لوول كردووه‌ و پێچهه‌ڵپیچ داده‌گه‌ڕێ به‌ره‌و شار. چه‌ند كیلۆمیترێك به‌شار ماوه‌. شار گڵۆپه‌كانی‌ گه‌ش گه‌ش ئه‌دره‌وشێته‌وه‌، شارێكی‌ پڕ له‌ گڵۆپ، ئه‌ستێره‌ له‌ هه‌موو ئه‌م چرا گه‌شانه‌ سه‌ری‌ سوڕماوه‌ و كاڵ بۆته‌وه‌. شار. یه‌كه‌م جار بوو ئاسۆی شارێكم له‌ دووره‌وه‌ ده‌بینی. یه‌كه‌م شار بوو چرای ئه‌و هه‌موو ماشینه‌م به‌ چاو ئه‌بینی. له‌و رۆژه‌ی‌ له‌دایك بووم، هێشتا شارم نه‌دیوه‌. له‌ بیرمه‌ جارێك منداڵ بووم، دایكم و باوكم منیان له‌گه‌ڵ خۆیان برد و هاتینه‌ شار. وه‌كوو خه‌و وایه‌، دیمه‌نه‌كانیم له‌ به‌رچاو نیه‌. چ شارێكه‌، بڵێی ئه‌و هه‌موو گڵۆپه‌ ماڵ بن، بڵی ده‌رو دراوسێ یه‌كتر بناسن. بڵێی ئێمه‌ش وه‌كوو ماڵی‌ بێگه‌ردی دراوسێمان دوو گه‌ڕه‌ی‌ ئه‌ولاتره‌ یه‌كتر بناسن. خۆ ئه‌گه‌ریش یه‌كتر بناسن به‌ ده‌م یه‌كتره‌وه‌ دێن. راسته‌ شه‌قامێكی‌ گه‌وره‌یه‌، حه‌كوو... به‌ قه‌د هه‌موو گونده‌كانی لای ئێمه‌ چرای پێوه‌یه‌. له‌و چرا گه‌ورانه‌ی‌ سه‌ر كۆڵانه‌كه‌مان. له‌ بیرمه‌ كاك فه‌تاح له‌ شار هاتبووه‌وه‌ و ئه‌و چرایه‌ی‌ له‌گه‌ڵ خۆی هێنابوو. هه‌موو چرای كۆڵانه‌كان كاك فه‌تاح داینابوون. ئه‌مه‌ چی‌؟ یانی‌ كاك فه‌تاح زۆر هاتووه‌ته‌ شار، حه‌تمه‌ن ئه‌م گڵۆپانه‌ ئه‌و دایناون. یان ... نا له‌ تاقه‌تی‌ كێه‌ ئه‌و هه‌موو گڵۆپانه‌ به‌ ریز دابنێ.  بۆ یه‌كه‌م جاریش بوو ئه‌و هه‌موو گڵۆپه‌م ئه‌دی. ئه‌و هه‌موو گڵۆپه‌. دێیه‌كه‌مان ماڵی‌ داده‌ شه‌مسه‌ نه‌بێ‌، هه‌موو له‌ چوار تا پێنج گڵۆپ تێپه‌ڕ نه‌ده‌بوو. تاك و ته‌را هه‌بوو ده‌رگای‌ حه‌وشه‌كه‌یان گڵۆپی‌ هه‌بایه‌، ماڵی‌ داده‌ شه‌مسه‌ی‌ خێزانی مامه‌ ئه‌ول ئه‌ڵێم. ئه‌وان چوار چوار گڵۆپیان داده‌گیرساند. یه‌ك و دوانێكیان ره‌نگاوره‌نگ ده‌بریسكانه‌وه‌. ئێواران ئێمه‌ له‌به‌ر حه‌ساره‌كه‌ داده‌نیشتین و چاومان لێ ده‌كردن. ماشه‌ڵڵا له‌و گڵۆپانه‌، چه‌ن جوانن... خواگیان! خۆزگه‌ ئێمه‌ش هه‌مانبایه‌. خۆزگه‌ ئێمه‌ش ته‌نیا دوو گڵۆپمان هه‌بایه‌ هه‌تا هیچ نه‌بێ‌ ئێواران گه‌مه‌مان بكردایه‌. ئێواران بانیجه‌ڵان پڕ ده‌بوو و نانی شێومان ده‌خوارد. دایكم، هه‌موو ماشینه‌كانی‌ ناو ئاوایی ده‌ژمارد، دیگوت له‌ په‌نجه‌ی‌ ده‌ست تێ‌ناپه‌ڕن. ته‌نیا تۆ بڵێ یه‌ك و دو هه‌تا ده‌ ته‌واو ده‌بن. ماشنه‌كه‌ی‌ حه‌مه‌قلی دراوسێمان چرایه‌كی‌ زه‌ردره‌نگی هه‌یه‌ كه‌ زۆر زه‌ق و ناشیرینه‌. ده‌یگرێته‌ ئه‌و كۆڵانه‌ هه‌موو روو ده‌كه‌ینه‌وه‌ به‌و لاوه‌. "ده‌ك داوه‌شێی بۆ چرات باشه‌سا"...‌
درێژه‌ی‌ هه‌یه‌ ...

په‌پووله‌یه‌ك
یه‌خه‌ی‌ خۆی دادڕی‌ بۆ مه‌رگی گوڵێَك ...
***
مانگ
ده‌ستی "با"ی گرت و
رێگای‌ گوڵستانی گرت
پاییز درگای‌ باخی بۆ نه‌كردنه‌وه‌ ...
***
شنه‌ و "گوڵ" شه‌ڕیانه‌
له‌سه‌ر په‌پووله‌یه‌كی‌ باڵ سپی ...
***
"ره‌شه‌با" بۆته‌ سوڵتان
له‌و رۆژه‌ی‌ كانی تۆراوه‌ ...
***
زستان دایكی به‌هاره‌
بێزوو به‌ گوڵ و بارانه‌وه‌ ئه‌كا ...
****
له‌سه‌ر رێگای‌ شار
كیسه‌ڵێك پیاسه‌ ئه‌كات ...
***
باران نمه نمه
ئه‌گریا و گوڵیش فرمێسكه‌كانی‌ ئه‌سڕی‌
...

خوێنه‌ری‌ هێژا تۆش باش! لێره‌ ده‌رفه‌تی‌ كوڵاندن، خه‌مڵاندن، رازاندنه‌وه‌ی‌ په‌یڤ هه‌یه‌. قه‌ڵه‌مه‌كانیش كول بن هه‌ر زۆره‌. ده‌مه‌ ته‌ورداس‌و مۆ ته‌وریش هه‌ر ده‌بێ‌. ده‌مه‌ته‌قێ‌‌و شه‌ڕه‌ به‌ردیش بۆ نابێ‌؟ با ئه‌ویش به‌سه‌رچاو. خۆتان ده‌زانن شه‌ڕه‌ گه‌ڕه‌ك هه‌ر باوه‌. خڕكردنه‌وه‌ی‌ بیروڕای‌ جیاوازو بێ‌ پێمه‌ڕه‌ی‌ سانسۆڕ. رۆشنبیر‌و تاریكبین هه‌ردوكیان بۆ شه‌ڕه‌ ده‌نوك. گڕگرتن‌و ئاوركوژێنه‌وه‌ به‌ سه‌رمه‌قولات. گورگ‌و مه‌ڕ لێره‌ پێك لێده‌ده‌ن به‌ خۆشی ئه‌وه‌ی‌ سه‌ری سووكه‌و كه‌س دڵی لی نایه‌شێ‌. كه‌ڵه‌شێر‌و رێوی‌ ده‌توانن پێشنیاره‌كانی‌ خۆیان بنێرن. ئه‌وانه‌ی‌ خه‌ڵكی‌ په‌تاته‌خۆره‌كانن پێیان بڵێن كۆپینه‌كه‌یان به‌سه‌ر چووه‌ وه‌رن تازه‌ی‌ كه‌نه‌وه‌. كوێخا باشه‌‌و ده‌روێش باشه‌ی‌ دروێنه‌وان كۆبونه‌وه‌ی‌ پاڵتاكییان هه‌یه‌. مه‌لا باشه‌ی‌ ئاوایی‌ ته‌له‌فونه‌كه‌ی‌ داخراوه‌ چونكا هی‌ مزگه‌وته‌ بۆ پێوه‌ندی‌ گرتن بێ‌سه‌مه‌ره‌. ماشینه‌كانمان جێ‌ نابێته‌وه‌ تكایه‌ له‌ گه‌ڵابه‌كه‌یدا سوار بن‌و بۆ خۆتان هه‌ر ته‌پ‌و تۆز كه‌ن ‌و سه‌وزه‌ڵێ خانمی بۆ بڵێن. زۆر نادوێم‌و كه‌م ئه‌ڕێسم، خوریه‌كه‌مان بزنه‌ گه‌ڕۆڵه‌یه‌. بۆ هه‌ر خوێنه‌رێك په‌یڤێك. له‌ هه‌ر سوچێكه‌وه‌ گلێركردنه‌وه‌، خڕكردنه‌وه‌، كۆكردنه‌وه‌ یان به‌ گڤه‌گڤ، هاڕه‌ هاڕ، ته‌په‌ ته‌پ‌و شڵقه‌شڵ ماستاوه‌كه‌مان خوێی‌ نه‌بوو، ئۆخه‌یش ئه‌وه‌ ده‌ردی ماستاوگرتنه‌وه‌...

پرۆسه‌ی دیمۆكراسی‌و سه‌رهه‌ڵدانی كۆمه‌ڵگای دێموكراتیك، له‌ مێژووی‌ مرۆڤایه‌تیی‌دا رێگایه‌كی‌ ئه‌سته‌م‌و دژواری‌ به‌خۆیه‌وه‌ بینیوه‌‌و ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌رده‌مه‌ مێژووییه‌كان كه‌ هه‌ر له‌ سه‌رده‌می یونانی كه‌وناراوه‌ بگره‌ هه‌تا ئه‌وڕۆكه‌ مرۆڤ به‌ دوای‌ خولیاو و ئاواته‌كانی‌‌و به‌خته‌وه‌ری‌ مرۆڤایه‌تیدا بووه‌. خه‌ونی به‌دیهاتنی‌ ئاواته‌كانی‌ مرۆڤ‌و چۆنیه‌تیی به‌ ئاكام گه‌یشتنی پرۆسه‌ی دێموكراسی‌و جێگیربوونی سیستمێكی‌ دێموكراتیك، به‌رده‌وام له‌ ململانێ‌ له‌گه‌ڵ سیستمه‌ سه‌ره‌ڕۆكانی‌ مێژوودا بووه‌. به‌ڵام بێ‌ دڕدۆنگی ده‌توانین بڵێن دێموكراسی وه‌كوو تاقانه‌ سیستمێكی‌ سیاسی‌و كۆمه‌ڵایه‌تی ناودێر بكه‌ین كه‌ له‌ ره‌وڕه‌وه‌ی‌ مێژوودا سه‌ركه‌وتنێكی‌ زۆری‌ به‌ده‌ست هێناوه‌‌و توانیویه‌تی توخمه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی‌ به‌ها‌و كه‌رامه‌تی‌ مرۆڤ له‌ بواری‌ ئازادی‌، دادپه‌روه‌ری‌‌و یه‌كسانی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌و وه‌ڵامده‌ربوونی‌ ده‌سه‌ڵات به‌رامبه‌ر به‌ ویست‌و داخوازییه‌كانی‌ خه‌ڵك به‌ شێوه‌یه‌كی رێژه‌یی‌ بپارێزێ‌. هه‌نووكه‌ له‌ ئاستی‌ جیهانیدا كه‌متر لایه‌ن‌و كه‌سێك هه‌یه‌ كه‌ بانگه‌شه‌ی‌ دێموكراسی نه‌كات‌و خۆی به‌ نوێنه‌ری‌ راسته‌قینه‌ی‌ دێموكراسی نه‌زانێ‌‌و كه‌متر رێژمێك هه‌یه‌ كه‌ به‌ هۆی بوونی نێوه‌رۆكێكی‌ نادێموكراتیك‌و فاشیستانه‌ بانگه‌شه‌ی‌ خه‌ڵكسالاری‌ نه‌كات. ته‌نانه‌ت هیچ كه‌سێك له‌سه‌ر ئه‌م گۆی‌ زه‌وییه‌دا په‌یدا نابێ‌ كه‌ پشتیوانیی‌ له‌ دیكتاتۆر بكات‌و شانازی‌ پێوه‌ بكات. كه‌واته‌ سیستمه‌ ئیدۆلۆژییه‌ ره‌گداكوتاوه‌كان‌و رێژیمه‌كانیان كه‌ بێ‌سڵكردنه‌وه‌ ده‌ست له‌ هه‌موو بیاڤه‌ سیاسی ـ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی‌ جڤات وه‌رده‌ده‌ن‌و به‌ هه‌مووشێوه‌یه‌ك كۆنترۆڵی‌ ژیانی‌ تاكه‌كه‌سی جڤات ده‌كه‌ن، له‌ كۆمه‌ڵگای‌ ئه‌مڕۆی جیهانیدا به‌ ناڕه‌وا به‌ ئه‌ژمار دێن. به‌و هۆیه‌یه‌ كه‌ ده‌توانین دێموكراسی به‌ دوو فاكته‌ری‌ گرینگ وه‌كوو سیستمێكی‌ سه‌ركه‌وتوو له‌ جیهانی ئه‌وڕكه‌دا ناودێر بكه‌ین:

كانی عاشقان

1
په‌پووله‌یه‌ك
به‌سه‌ر
زامی‌ كانییه‌وه‌
مه‌ست مه‌ست كه‌وتبوو.

پێشكه‌شه‌ به‌ خۆشه‌ویست ترین كه‌سم هه‌میشه‌ هاوڕێی شنه‌با و هه‌تاوو هاوینه"گ"‌

 دڵ

دڵ ئه‌ی‌ ته‌نیاترین باڵنده‌ی‌ ئه‌وین

تینویه‌تی خاك ئه‌شكێنێ‌.

"با" خۆی لوول كرد‌و
به‌ تووڕه‌ییه‌وه‌
له‌ كۆڵانی ته‌نیایی‌ پێچی كرده‌وه‌ ...
***
مانگ به‌ تریف دابه‌زی‌‌و
له‌ كانی‌ نیشته‌وه‌
جووتێ‌ كۆتری باڵ سپیی عاشق
چاویان لـێ‌بوو.
***
زریان خه‌وی‌ لێكه‌وتبوو
كه‌ مانگه‌شه‌و ره‌دووی‌ ده‌ریا كه‌وت ...
***
له‌و به‌ر گۆمه‌وه‌
قه‌ڵبه‌زه‌ چاو زیت ده‌كاته‌وه‌
شه‌پۆله‌كانیش ئارام  ئارام
دێن‌و ده‌ڕۆن
***
په‌نجه‌ره‌ی‌ روو له‌  باخ
به‌ زرده‌واڵه‌ ته‌نراوه‌
مێروویه‌ك رێگای‌ لـێ‌ون بووه‌
***
له‌ سه‌ر پێچی‌ جاده‌یه‌ك به‌ره‌و شار..
سه‌گێك به‌دیار زه‌مانه‌وه‌ هه‌ڵتووتاوه‌
كلوو كلوو به‌فر ده‌بارێ‌.
***
وه‌شته‌ باران...
چه‌ند چۆله‌كه‌یه‌ك له‌ ترسی ته‌ڕبوون
خۆیان كرد به‌ سه‌رته‌نووری‌ پیره‌ژنێكدا.
***

شۆڕه‌بی مات.
ئاسۆ گۆمی‌ خوێن به‌رچاوی‌ گرتووه‌
ئێواره‌ش هه‌وره‌كان كۆده‌كاته‌وه‌...
***
گوڵه‌ هێرۆكان
دوێنێ‌ شه‌وێ‌ ...
له‌گه‌ڵ كزه‌با "چات"یان ده‌كرد.
***
چاوی‌ غه‌زاڵ بووه‌ میوانی‌ شێعر،
مژۆڵی‌، دڵی‌ وشه‌ی‌ غه‌ڵتانی‌ خوێن كرد...
***
ره‌شمارێك نیوه‌شه‌و
دێ بۆ خوازبێنی‌ مانگ،
لێو ده‌نێ‌ به‌سینگی‌ كانیه‌وه‌.
***
"با" خۆی ئه‌خواته‌وه‌،
باخچه‌یه‌ك له‌ شنه‌ ئه‌تۆرێ‌،
هه‌تاو بێده‌نگه‌.
***
په‌پووله‌كان
به‌ر هاتنی‌ تاریكی‌
باوه‌ش به‌ گه‌ڵا په‌ڵكه‌كانا ده‌كه‌ن.
***
(با) .. به‌ گوژمێكه‌وه‌ هات‌و
داره‌كانی‌ رووت كرده‌وه‌.
***
مازوو زكر ده‌كا
هه‌تاو ده‌ف لێ ده‌ده‌ا
گوڵه‌كان پرچیان به‌رداوه‌ته‌وه‌.
***
شاباڵی‌ تریفه‌ی‌ مانگ
ده‌ستی له‌ سینگی  كچی‌ ده‌ریا گیر كرد
مانگه‌شه‌وی هێنایه‌ ده‌ریاوه‌...

بشنو از نی چون حكایت می كند
از جدائیها شکایت می كند

هونه‌رمه‌ندی شمشاڵژه‌نی گه‌وره‌ی كورد قاله‌مه‌ڕه‌ له‌ ماڵه‌كه‌ی خۆی له‌ شاری بۆكان بۆ یه‌كجاری ماڵئاوایی له‌ ژیان كرد.
سه‌رچاوه‌یه‌كی ئاگادار له‌شاری بۆكانه‌وه‌ به‌ ماڵپه‌ڕی ره‌وانیوزی راگه‌یاند هونه‌رمه‌ند قادر عه‌بدوڵڵا زاده‌ ناسراو به‌ قاله‌مه‌ڕه‌ هونه‌رمه‌ندی گه‌وره‌ی كورد شه‌وی پێنج شه‌مه‌ كه‌ ته‌مه‌نی 80 كانی تێپه‌ڕ كردبوو له‌ ماڵه‌كه‌ی خۆی بۆ یه‌كجاری ماڵئاوایی له‌ ژیان كرد.
جێگای وه‌بیرهێنانه‌وه‌یه‌ قاڵه‌مه‌ڕه‌ له‌ماوه‌ی ته‌مه‌نی خۆیدا خزمه‌تێكی زۆری به‌ بواری هونه‌ری كوردی به‌ شمشاڵه‌كه‌یه‌وه‌ كردوو و وه‌ك له‌ چاوپێكه‌وتنێكیدا وتی دوای من شمشالیش ده‌مرێت.

شمشاڵه‌كه‌ی‌ قاله‌مه‌ڕه‌، ئه‌و گه‌رووه‌ بوو كه‌ حه‌كایه‌ته‌كانی‌ تراژدیای‌ كوردی‌ ده‌گێڕایه‌وه‌‌و شۆڕ ده‌بووه‌ بۆ ناخی مێژووی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد‌و هه‌ناسه‌كانی‌ ئه‌هوورایی‌ ده‌بوونه‌ گڕكانی ده‌روونمان‌و نێڵه‌ نێڵ دڵمان ده‌سوا‌و پێی‌ ده‌گوتین ژیانه‌وه‌ به‌رده‌وامه‌. بین خواردنه‌وه‌یه‌كی‌ سه‌راپای وجوودی داده‌گرت‌و نه‌وای شمشاڵه‌كه‌ی‌ ئاسۆی ته‌نگانه‌ی حه‌كایه‌تی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ ده‌گێڕاه‌وه‌. بۆیه‌ شمشاڵه‌كه‌ی‌ مامه‌قاله‌ ئوستووره‌‌و تراژدیای‌ كوردی له‌ ناخدا كۆكردبووه‌‌و ژیانه‌وه‌ی‌ به‌ ئیمه‌ ده‌دا. ئه‌و هونه‌ره‌ كه‌ قه‌د له‌ ره‌سه‌نایه‌تی ناكه‌وێ‌‌و هه‌میشه‌ زیندوو ده‌مێنێته‌وه‌.

دوكتور حسێن خه‌‌لیقی
سێشه‌‌مه‌‌ی به‌‌رێ‌، واتا رۆژی 11/5/2009، تاكه‌‌مرۆڤی ره‌‌سیو‌و خاوه‌‌ن ده‌‌سه‌‌ڵاتی كۆماری ئیسلامیی ئێران، دوای بیست ساڵ، سه‌ر‌دانی شاره‌ ‌خوێناوییه‌‌كه‌‌ی سنه‌‌ی كوردستانی كرد. گۆپاڵ به‌ ‌ده‌‌سته‌‌كانی رێژیم چه‌‌ند رۆژ به‌‌ر له‌ ‌چوونی وه‌‌لیی‌ فه‌‌قیه، جۆره‌‌ ده‌‌سه‌‌ڵاتێكی سه‌‌ربازییان له‌‌و شاره‌ ‌دامه‌‌زراند‌و قه‌‌واره‌‌ی شه‌‌قامه‌‌كانیان تێك دا‌و به‌‌شێكی زۆر له‌‌ خوێندكاره‌‌كانی زانینگه‌‌ی كوردستان به‌‌ تایبه‌‌ت كچه‌‌كانیان به‌ ‌ناوی گه‌‌شت‌و دیدار، به‌‌ره‌‌و شاری تاران نارد، نه‌‌كا ئه‌‌و فیداكارانه‌،‌ له‌‌ كاتی شانۆگه‌‌رییه‌‌كه‌‌ی وه‌‌لی فه‌‌قیهدا، ته‌‌نگه‌‌تاوی بكه‌‌ن‌و له‌‌ كرده‌‌وه‌كانی ده‌‌سه‌‌ڵاتداره‌‌كانی‌و داپڵۆسینی سی ساڵه‌‌ی ره‌‌خنه‌ ‌.....

هیچ نایشارمه‌وه‌، بێ تاقه‌تی‌ سه‌ری لـێ‌دام. بێ‌تاقه‌تی‌ نه‌ك ناڕه‌حه‌تی‌. ناڕه‌حه‌ت نه‌بووم، بێ‌تاقه‌تی‌ كردم. ئه‌مه‌ یه‌كه‌م جاربوو كه‌ بێتاقه‌تی‌ هانم بدات ده‌ست بۆ قه‌ڵه‌م ببه‌م. هه‌موو جارێ‌ ناڕه‌حه‌تی‌‌و غه‌مگینی یان شادی ‌و كه‌یفخۆشیییه‌كانی‌ ژیان بوون كه‌ هانی‌ ده‌دام بنووسم. به‌ڵام ئه‌مجاره‌ بێ‌تاقه‌تی‌. نه‌ك ناڕه‌حه‌تی. نه‌ك رق‌و كینه‌‌و هه‌ڵچوون‌و تووڕه‌بوون، به‌ هێمنی خۆم خوارده‌وه‌. وام زانی ژانگرتن‌و خۆخواردنه‌وه‌ هه‌ڵم ده‌چنێ‌، به‌ڵام ئێستا هه‌ست ده‌كه‌م ئه‌و كاتانه‌ی‌ كه‌ تووڕه‌ ده‌بووم یان ناڕه‌حه‌ت‌و بزۆز ده‌بووم، خۆم ده‌خوارده‌وه‌، وا نه‌بوو، خۆخواردنه‌وه‌ له‌ كاتی‌ بێ‌تاقه‌تی‌دا دێت.... 

بزووتنه‌وه‌ی‌ فه‌رهه‌نگی كورد له‌ زۆر رووه‌وه‌ قه‌رزاری‌ رۆژنامه‌ی‌ "كوردستان"ه‌ كه‌ له‌ ساڵی‌ 1898ی‌ له‌ لایه‌ن مه‌دحه‌ت به‌درخانه‌وه‌ ده‌رده‌چوو. ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه‌ كه‌ دواتر به‌ هۆی‌ ره‌وشی سیاسی‌و كۆمه‌ڵایه‌تی كورد له‌ پارچه‌كانی‌ دیكه‌ی‌ كوردستان توانیان ره‌وتێكی‌ سه‌رتاپاگیری‌ بزووتنه‌وه‌كه‌ به‌رینتر بكه‌نه‌وه‌‌و توانیان گه‌لێك بلاڤۆك‌و رۆژنامه‌‌و گۆڤاری‌ سیاسی‌و ئه‌ده‌بی بڵاو بكه‌نه‌وه‌‌و ئاستی مه‌عریفه‌ناسی‌و زمان‌و فه‌رهه‌نگی كوردی په‌ره‌ پێ‌بده‌ن. هه‌رچه‌نده‌ قۆناخه‌ ئه‌سته‌م‌و دژواره‌كانی‌ خه‌باتی‌ نه‌ته‌وایه‌تیی‌‌و نه‌بوونی‌ ده‌وڵه‌تی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی‌ كه‌ ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه‌ تاك‌و ته‌راك بكه‌وێ‌ به‌ڵام به‌ هیمه‌ت‌و له‌خۆبردوویی خامه‌ره‌نگین‌و قه‌ڵه‌م ره‌نگینه‌كانی‌ كورد توانیان ئه‌و ره‌وته‌ درێژه‌ پێ‌بده‌ن‌و بزووتنه‌وه‌ی‌ فه‌رهه‌نگی كوردستان له‌ هه‌ر چوار پارچه‌ی‌ كوردستاندا گڕو تینێكی‌ تایبه‌تی‌ پێ‌بده‌ن. ئه‌گه‌ر تایبه‌تمه‌ندی سه‌ره‌كی‌‌و به‌رچاوی‌ بزاڤی‌ ژورنالیستی باس بكه‌م‌و گوتاری‌ زاڵی‌ ئه‌و بزووتنه‌وه‌ باس بكه‌ین ده‌توانین بڵَێم كه‌ "گوتاری‌ ئازادی‌‌و مرۆڤایه‌تی"، ئاوێنه‌ی‌ ئاڵانوێنی‌ بزاڤی‌ ژورنالیستی‌ ئێمه‌ی‌ كورد بووه‌.
له‌ كوردستانی‌ ئێرانیش پاش "رۆژی كورد‌و شه‌وی‌ عه‌جه‌م" هه‌تا ئه‌وڕۆكه‌ گه‌لێك قۆناخی‌ جیاجیای‌ خه‌باتی‌ به‌خۆیه‌وه‌ دیوه‌‌و ئه‌زموونی كۆماری‌ كوردستان‌و سه‌رده‌می شۆڕش‌و خه‌باتی‌ شاخ‌و شار‌و خوێندكاری‌‌و ... هه‌یه‌. به‌م بۆنه‌وه‌ پیرۆزبایی خۆم ئاراسته‌ی‌  هه‌موو رۆژنامه‌‌و گۆڤار‌و بلاڤۆكه‌كانی‌ هه‌ر چوار پارچه‌ی‌ كوردستان ده‌كه‌م كه‌ له‌ پێناو په‌ره‌پێدان به‌ زمان، فه‌رهه‌نگ‌و كۆمه‌ڵگای‌ كوردی‌و بزووتنه‌وه‌ی‌ نه‌ته‌وایه‌تیدا خزمه‌ت ده‌كه‌ن‌و ئاواتی‌ سه‌ركه‌وتنیان بۆ ده‌خوازم‌و داوای‌ لێبوردن له‌ هه‌موو خوێنه‌رانیش ده‌كه‌م كه‌ نه‌متوانی تیشك بخه‌مه‌ سه‌ر لایه‌نه‌ جۆراوجۆركانی‌ خه‌باتی‌ ژورنالیستی‌ كورد‌و هیوام ئه‌وه‌یه‌ كه‌ زه‌مه‌نێك بتوانیم لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی‌ تێروته‌سه‌ل به‌ئه‌نجام بگه‌یه‌نێم. هیواش وایه‌ كه‌ وێبلاگنووسی‌و زمانی‌ تێكنۆلۆژیش‌و ماڵپه‌ڕه‌كانیش به‌ وێنه‌ی‌ رۆژنامه‌‌و گۆڤاره‌كان ببنه‌ هیوا‌و ئاوات بۆ خوێنه‌رانی‌ كورد.
یادی سه‌د‌و یازده‌هه‌مین ساڵڤه‌گه‌ری‌ وه‌شانی‌ یه‌كه‌مین رۆژنامه‌ی‌ كوردی‌ پیرۆز بێت. قه‌ڵه‌م ره‌نگین بن.

رووناكبیر كێ‌یه‌؟

رووناكبیر كێیه‌؟گه‌لۆ رووناكبیر كه‌سێكی‌ خوێنه‌وار، نووسه‌ر، شاعیر‌و یان هونه‌رمه‌نده‌؟ گه‌لۆ ده‌توانین، بڵێین رووناكبیر هه‌ڵگری‌ ئه‌و ره‌ساله‌ته‌ مێژوویی‌‌و جیهانبینییه‌ كه‌ ببێته‌ ئاوێنه‌ی‌ باڵانمای‌ نه‌ته‌وه‌كه‌یه‌تی‌.
ره‌نگه‌ نه‌تواتین مێژوویه‌كی‌ تۆكمه‌‌و سه‌رڕاست بۆ ده‌ركه‌وتن‌و سه‌رهه‌ڵدانی‌ چه‌مكی‌ رووناكبیر‌و دیارده‌ی‌ رووناكبیری‌ دیاری‌ بكه‌ین، به‌ڵام خه‌یلێوه‌ن رووناكبیری‌ وه‌ك دیارده‌یه‌كی‌ مێژوویی‌ هاوچه‌رخ، هه‌ڵگری‌ كۆمه‌ڵێك واتا‌و چه‌مكی‌ ماریفه‌تی‌‌و هزرییه‌ كه‌ به‌ چاوكراوه‌یی‌یه‌وه‌ ده‌ڕوانێته‌ جیهان‌و ده‌ورووبه‌ری‌‌و دووره‌دیمه‌نی‌ واقعیه‌ته‌ كه‌تواره‌كانی‌ ژیاری‌ مرۆڤایه‌تی‌‌و بۆ ئافراندنی‌ هزرو ئه‌ندیشه‌یه‌كی‌ نوێ‌ وه‌كوو كۆڵه‌كه‌ی‌ "هزری‌ نوێخوازی‌" بۆ پێكهێنانی‌ گۆڕان له‌ ژیاری‌ مرۆڤایه‌تیی‌دا، هه‌وڵ ده‌دات....

 ن: ریچارد لمینگ 
 وه‌رگێرانی‌ له‌ ئینگلیزییه‌وه‌: ناسر ئێرانیپوور
 و: ئه‌فراسیاب گرامی

دێموكراسیی‌و كارامه‌بوون
... مۆدیلێك له‌ ده‌سه‌ڵاته‌ كه‌ له‌ هه‌وڵی‌ سازمانده‌یی‌ كارامه‌یی‌ سیستمه‌ دێموكراتیكه‌كاندایه‌.
... ده‌سه‌ڵاته‌ سیاسییه‌كان له‌ نێوان ئاسته‌ جیاوازه‌كانی‌ ده‌وڵه‌تیدا له‌ رووگه‌ی‌ باشترین شێوه‌ی‌ پێوه‌ندی‌ نێوان دێموكراسی ‌و كارامه‌یی‌دا، دابه‌ش ده‌كات.
... به‌دوای‌ سه‌قامگیری‌ سیستمێكی‌ حكوومه‌تی‌ فره‌لایه‌نه‌دایه‌، به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ له‌ رێگای‌ پێكهێنانی‌ باشترین ئاست له‌ ناچڕبه‌ستوویی‌‌و كه‌مترین راده‌ی‌ چڕبه‌ستنی‌ ده‌سه‌ڵات، بڕیاردانی‌ لایه‌نه‌كان‌و ئاستێك كه‌ حكوومه‌ت ده‌گرێته‌ خۆی كه‌ به‌ باشترین شێوه‌ له‌ ئه‌ستۆدایه‌.
... له‌ هزری‌ ره‌وایی‌ سیاسیدا بنیات ده‌نرێ‌، چونكه‌ حكوومه‌ت له‌ هه‌وڵی‌ نزیك به‌ خه‌ڵكی‌و نوێنه‌ری‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ شارۆڤه‌نداندا ده‌بێت.
... دابه‌شكردنی‌ ده‌سه‌ڵات له‌ سه‌ر بنه‌مای‌ ئه‌سڵی‌ "سابیسیدیاریتی‌" مسۆگه‌ر ده‌كات كه‌ له‌م رێگایه‌ه‌و به‌شداری‌ شارۆڤه‌ندان له‌ پرۆسه‌ی‌ بڕیاردان‌و شه‌فاییه‌ت بووندا گه‌ره‌نتی‌ ده‌دات...

"ئه‌گه‌ر رۆژێك له‌ رۆژان، كوردستان بێته‌ وڵاتێكی‌ سه‌ربه‌خۆ، ئه‌وه‌ جودابوونه‌وه‌ نیه‌، به‌ڵكوو ئه‌وه‌ یه‌كگرتنه‌وه‌یه‌"
شه‌هید د.عه‌بدولڕه‌حمان قاسملوو

ناوچه‌ی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ ناڤین، ئه‌و ناوچه‌ ئاڵۆزه‌ی‌ جیهانه‌ كه‌ زۆرترین به‌رژه‌وه‌ندیی‌ زلهێزه‌كانی‌ له‌ ره‌وڕه‌وه‌ی‌ مێژوودا، تێدا مامه‌ڵه‌ی‌ له‌سه‌ر كراوه‌‌و ئه‌م ناوچه‌یه‌ به‌ هۆی فاكته‌ره‌ ئیستراتیژیكی‌‌و ژیۆپۆلیتیكیه‌كانیه‌وه‌ هه‌مووكات بۆته‌ گۆڕه‌پانی‌ ململانێی‌ هێزه‌ جیهانییه‌كان‌و له‌ هه‌مان كاتیشدا ئاڵۆزترین ناوچه‌ی‌ جیهانه‌ كه‌ تووشی قه‌یرانێكی‌ چڕ‌وپڕ هاتووه‌. بۆیه‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست نه‌خۆشه‌‌و بوونی‌ ده‌سه‌ڵاته‌ توتالیتارو سه‌ره‌ڕۆكانیش‌و ناله‌باربوونی‌ بارودۆخی‌ ژیانی‌ خه‌ڵكی‌ له‌ بیاڤه‌ گشتییه‌ سیاسی، كۆمه‌ڵایه‌تی‌‌و كولتووری‌‌و ئابوورییه‌كاندا دوو ئه‌وه‌نده‌ی‌ دیكه‌ په‌كی‌ خستووه‌‌و كاریگه‌رییه‌كه‌ی‌ قووڵی‌ له‌سه‌ر گۆڕانكارییه‌ جیهانییه‌كان داناوه‌. له‌ لایه‌ك به‌ هۆی بوونی‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی‌ وزه‌‌و كانگای‌ ژێرزه‌وینی‌‌و له‌ لایه‌كی‌ دیكه‌وه‌، هه‌ڵكه‌وتوویی‌ ژیۆئیستراتیژیكی‌ ئه‌م ناوچه‌یه‌، وه‌های‌ كردووه‌ كه‌ ململانێ‌ جیهانییه‌كان لێره‌دا چڕ بكاته‌وه‌. هه‌ڵكه‌وتوویی‌ له‌ دڵی‌ جیهاندا‌و فره‌ئایینی‌‌و فره‌كولتووری‌، فره‌نه‌ته‌وه‌یی‌‌و قه‌یرانی‌ ناسیۆنالیزم له‌م ده‌ڤه‌ره‌ پڕ له‌ كێشه‌یه‌دایه‌،...

پێشبار:
مرۆڤ زینده‌وه‌رێكی تایبه‌ته‌‌و له‌ هه‌مان كاتدا خاوه‌ن كۆمه‌ڵێ‌ غه‌ریزه‌‌و ئاره‌زوو پاڵنه‌ر‌و پێداویستییه‌. سه‌روه‌ری‌ له‌ ئه‌ندامه‌كانیدا بۆ عه‌قڵ‌و مێشك ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‌و له‌ واقێعدا وه‌ك ناوه‌ندی هه‌ڵسووڕان‌و جێبه‌جێكردنی‌ زۆر یه‌ك له‌ پێداویستییه‌كانی‌ مرۆڤی له‌ ئه‌ستۆ دایه‌. هه‌ر له‌م سۆنگه‌یه‌وه‌یه‌ كه‌ عه‌قڵی‌ مرۆڤ زاڵه‌ به‌سه‌ر هه‌موو كرده‌وه‌كانی‌ خودی‌ مرۆڤدا‌و ده‌توانین لێی‌ تێ‌بگه‌ین‌و سه‌ر له‌نوێ‌ بنیاتی بنێینه‌وه‌. له‌ كاتێكدا بیر له‌ ره‌وڕه‌وه‌ی‌ مێژوو ده‌كه‌ینه‌وه‌، ره‌وتی گه‌شه‌كردنی‌ ژیاری مرۆڤایه‌تی‌ ئه‌وه‌مان پێ‌ ده‌ڵێن كه‌ رۆڵی‌ سه‌ره‌كی‌ ئه‌م پێكهاته‌ جڤاكییه‌، خودی مرۆڤ‌و خولیاكانی‌ مرۆڤ بۆ ده‌سته‌به‌ر كردنی‌ ژیانێكی‌ باشتر. لێره‌دایه‌ كه‌ نه‌وه‌كان سه‌ر هه‌ڵده‌ده‌ن‌و هه‌ر نه‌وه‌یه‌ك به‌ پێی‌ سه‌رده‌می خۆی‌و وێناكردنی‌ ساته‌وه‌خته‌ سیاسی‌و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی‌ خۆی، سه‌رده‌می خۆی بنیات ده‌نێ‌ ...